# Leven lang ontwikkelen

Aangemaakt op 8 augustus 2022.
Laatst gewijzigd: 11 mei 2026

Een leven lang ontwikkelen (LLO) is een van de grote thema’s op de arbeidsmarkt. Het is belangrijk dat werkgevers en werknemers zich blijven ontwikkelen om met de grote krapte, opgaven en veranderingen op de arbeidsmarkt om te gaan. LLO is een van de manieren om dat te doen. Maatschappelijke en technologische ontwikkelingen vereisen een wendbare arbeidsmarkt, waar juist mensen zich blijven ontwikkelen.

- LLO voor werkenden en werkzoekenden: Blijven ontwikkelen en leren is blijven meedoen op de arbeidsmarkt.
- LLO voor werkgevers: LLO biedt mogelijkheden om werkzoekenden, studenten en zij-instromers te begeleiden naar een sector of beroep waar veel werk is. Zo kunnen werkgevers ‘moeilijke vacatures’ toch invullen. Scholing van (potentiële) werknemers levert meer wendbaarheid en concurrentievoordelen op.

![Algemene praatplaat over Leven Lang Ontwikkelen](https://www.samenvoordeklant.nl/sites/default/files/2025-10/llo_praatplaat_algemeen-inzet_voor_maatschappij.jpg)

## LLO: regionaal en domeinoverstijgend

De arbeidsmarktopgave is alleen oplosbaar als publieke en private organisaties uit het onderwijs, economie en sociale domein, regionaal en domeinoverstijgend samenwerken. Daarom vliegen termen als ontschotting, ontsnippering en integraliteit professionals in deze domeinen om de oren. Het is zaak om elkaar vanuit de eigen domeinen op te zoeken en samen mensen te helpen om zich duurzaam en optimaal in te zetten en door te ontwikkelen op de arbeidsmarkt. Zo creëren professionals in het sociale, economische en onderwijsdomein samen een wendbare en weerbare arbeidsmarkt.

#### Hervorming infrastructuur arbeidsmarkt

Om de mismatch op de arbeidsmarkt te verminderen moeten de (toekomstige) werkgelegenheidsvraag, de totale aanbodzijde en het onderwijs bij elkaar gebracht worden. Voor het verbinden van sociale, economische en onderwijsopgaven in het arbeidsmarktbeleid stellen het landelijk en regionaal beraad meerjarenagenda’s op landelijk niveau en per arbeidsmarktregio op.

- [Lees meer over de Hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur](https://www.samenvoordeklant.nl/onderwerp/hervorming-arbeidsmarktinfrastructuur)

## Ondersteuning door het Landelijk Ondersteuningsteam

Het Landelijk Ondersteuningsteam Regionale Arbeidsmarkt stimuleert de regionale samenwerking tussen economie-onderwijs-arbeidsmarkt op gebied van scholing en ontwikkeling ten behoeve van een goed functionerende regionale arbeidsmarkt. Dit doen we door het delen van kennis en praktijkvoorbeelden, het samenbrengen van partijen tijdens bijeenkomsten en het ontwikkelen van instrumenten.

![Leerwerkloket twee vrouwen in gesprek aan tafel](https://www.samenvoordeklant.nl/sites/default/files/2022-10/Project%20Leerwerkloketten%202656.jpg)

*Loopbaanadvies »*
[Naar pagina Loopbaanadvies](https://www.samenvoordeklant.nl/loopbaanadvies)

![Professional met kandidaat](https://www.samenvoordeklant.nl/sites/default/files/2022-10/Beeldbank%202742.jpg)

*Basisvaardigheden »*
[Naar pagina Basisvaardigheden op de werkvloer](https://www.samenvoordeklant.nl/basisvaardigheden-op-de-werkvloer)

![Logo het ontwikkelpad, met oranje achtergrond](https://www.samenvoordeklant.nl/sites/default/files/2023-10/ontwikkelpad_header1.png)

*Sectorale Ontwikkelpaden »*
[Naar pagina sectorale Ontwikkelpaden](https://www.samenvoordeklant.nl/ontwikkelpaden)

![Praktijkleren oefenen gebruik sta lift](https://www.samenvoordeklant.nl/sites/default/files/2024-05/_z8a3462.jpg)

*Praktijkleren in het mbo »*
[Naar pagina Praktijkleren in het mbo ](https://www.samenvoordeklant.nl/onderwerp/praktijkleren-in-het-mbo)

## Leercultuur

Een leercultuur vormt de basis voor een leven lang ontwikkelen. Leercultuur is een werkomgeving waarin leren, ontwikkelen en kennisdelen centraal staan. Medewerkers krijgen de ruimte én de stimulans om continu nieuwe vaardigheden te ontwikkelen en zichzelf te verbeteren. Voor werkgevers is een sterke leercultuur van grote waarde. Het vergroot de betrokkenheid, motivatie en loyaliteit van medewerkers en helpt de organisatie wendbaar en innovatief te blijven in een snel veranderende arbeidsmarkt.

Op de website [mijnleercultuur.nl](https://www.mijnleercultuur.nl/ "mijnleercultuur.nl"), een initiatief van het ministerie van SZW, is veel informatie en inspirerende voorbeelden te vinden over hoe je als (MKB) werkgever, HR professional of werkgever aan de slag wil met het versterken van leren op de werkvloer.

## Instrumenten voor arbeidsmarktprofessionals

Het Landelijke Ondersteuningsteam heeft meerdere instrumenten verzameld om werkenden en werkzoekenden te stimuleren zich een leven lang te ontwikkelen. Ook voor de dienstverlening naar werkgevers vind je hier handvatten en inspiratie.

### In gesprek over LLO

Om het gesprek over het belang van scholing te ondersteunen, zijn er 3 praatplaten ontwikkeld. Deze laten op een heldere en toegankelijke manier de voordelen van LLO zien en maken het in gesprekken met werkgevers, werkzoekenden, collega's of andere partners makkelijker om het belang van scholing helder over te brengen.

1. [LLO praatplaat voor werkgevers](https://www.samenvoordeklant.nl/sites/default/files/bestandsbijlage/LLO_praatplaat_voor_werkgever.jpg)
2. [LLO praatplaat voor werk(zoek)enden](https://www.samenvoordeklant.nl/sites/default/files/bestandsbijlage/LLO_praatplaat_voor_werk%28zoek%29enden.jpg)
3. [LLO praatplaat Algemeen](https://www.samenvoordeklant.nl/sites/default/files/bestandsbijlage/LLO_praatplaat_Algemeen-Inzet_voor_maatschappij.jpg)

### Inzicht in de regionale arbeidsmarkt

Om LLO als arbeidsmarktinstrument te benutten is inzicht in (regionale) kanssectoren nodig. Welke beroepen kansrijk zijn, verschilt regionaal.

- Op het [arbeidsmarktinformatieportaal](https://www.werk.nl/arbeidsmarktinformatie) vind je landelijke en regionale informatie en kerncijfers over arbeidsmarktontwikkelingen, zoals [kansrijke beroepen](https://www.werk.nl/arbeidsmarktinformatie/kansen-arbeidsmarkt/kansrijke-beroepen?dmn=2H) en [overstapberoepen](https://www.werk.nl/arbeidsmarktinformatie/kansen-arbeidsmarkt/overstapberoepen-werk-vinden-in-ander-beroep?dmn=2H).
- Lees ook de [Inspiratiegids Datagedreven werken aan regionaal arbeidsmarktbeleid (VNG)](https://vng.nl/nieuws/met-data-aan-de-slag-voor-de-arbeidsmarkt-van-de-toekomst)

### Inzicht in het werkzoekendenbestand

Een andere belangrijke stap voor scholing als arbeidsmarktinstrument is werkzoekenden goed in beeld hebben. Wat is hun arbeids- en ontwikkelpotentieel?

- Gebruik daarvoor de handreiking [Ken je kandidaat](https://www.samenvoordeklant.nl/onderwerp/ken-je-kandidaat "Pagina Ken je kandidaat").

### Maak een gezamenlijke agenda

Er zijn verschillende manieren om LLO in te zetten en te stimuleren. Elke regio heeft daar aanpakken voor ingericht. Ook brancheorganisaties en werkgevers ontwikkelen scholingsmogelijkheden voor hun specifieke branche of organisatie. Het helpt om deze aanpakken bij elkaar te brengen in een gezamenlijke agenda.

- Leer van de [lessons learned uit het Lerend Netwerk Human Capital Agenda](https://www.samenvoordeklant.nl/publicaties/lessons-learned-van-het-lerend-netwerk-human-capital-agenda/op-weg-naar-een-human).

### Denken in skills

Om werkzoekenden optimaal te begeleiden is het nodig dat professionals voorbij traditionele diploma’s en cv’s kijken. Het is belangrijk om de kennis, vaardigheden en competenties van de werkzoekende te zien. Vervolgens de vraag van de werkgever te vertalen naar skills. En daarna de kans op duurzame matches te vergroten met een scholingsaanbod, dat een eventueel gat tussen vraag en aanbod overbrugt. Het Landelijk Ondersteuningsteam Regionale Arbeidsmarkt ondersteunt de ontwikkeling naar een meer skills-gerichte arbeidsmarkt.

- Ben je benieuwd hoe je werkgevers kunt stimuleren om te denken in skills? Lees dan de [Handreiking skills-aanpak werkgeversdienstverlening](https://www.samenvoordeklant.nl/publicaties/handreiking-skills-aanpak-voor-werkgeversdienstverleners).

## Financiering

Er zijn verschillende manieren om onderwijs of andere vormen van scholing te betalen.

- Voor de kosten van ontwikkelpaden bestaan verschillende financiële regelingen. Deze financieringsregelingen vind je per categorie in [dit overzicht.](https://www.samenvoordeklant.nl/overzicht-financiering-ontwikkelpaden)
- Voor particulieren is er ook informatie over subsidies, leningen, beurzen, voorschotten en andere vormen van financiering op [leeroverzicht.nl](https://leeroverzicht.nl/home).
- Ook voor particulieren: [het levenlanglerenkrediet van duo](https://duo.nl/particulier/levenlanglerenkrediet/).
- [Regelingen die je op weg helpen](https://mijnleercultuur.wijzijnkatapult.nl/mijnleercultuur/regelingen-die-je-op-weg-helpen/): de financieringsmogelijkheden voor ondernemers.

#### Financial engineering

Het kan voor een gemeente lastig zijn om (maatwerk)scholing te financieren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Voor verschillende groepen zoals jongeren, ouderen of werknemers in een bepaalde branche zijn er andere financieringsbronnen met andere voorwaarden en regels. Het slim combineren daarvan heet financial engineering.

- Bekijk de webinarserie [LLO, dat financier je zo!](https://www.samenvoordeklant.nl/webinarserie-llo-dat-financier-je-zo)

## Contact

Heb je vragen over LLO of wil je een voorbeeld van succesvolle samenwerking delen? Neem dan contact op met de projectleider of mail naar <info@samenvoordeklant.nl>.

## Uitgelicht
![Medewerkers gezamenlijk achter een laptop. Communicatie, merk](https://www.samenvoordeklant.nl/sites/default/files/2024-09/_mg_2763-edit-lr-avthul20220728.jpg)

**E-learning Praktijkleren in het mbo**

[Volg de e-learning en vergroot je kennis en kunde!](https://www.samenvoordeklant.nl/elearning-praktijkleren-mbo)

## Projectleider
![Els Stokman](https://www.samenvoordeklant.nl/sites/default/files/2025-01/els_stokman.jpg)

**[Els Stokman](https://www.samenvoordeklant.nl/programmaraad/els-stokman)**
*Functie: Projectleider*
<els.stokman@samenvoordeklant.nl>
06 42 47 14 32

## Tools
De website biedt [meerdere tools](https://www.samenvoordeklant.nl/tools) ter ondersteuning aan de professional.

**Welkom bij de handreiking over Loopbaanadvisering**
Deze handreiking is bedoeld voor publieke professionals die werkzoekenden begeleiden en adviseren over hun loopbaanontwikkeling binnen arbeidsmarktregio's. Het biedt praktische handvatten en een gestructureerde aanpak om Om loopbaanadvisering in de arbeidsmarktregio te versterken.

[Naar de handreiking](https://www.samenvoordeklant.nl/publicaties/handreiking-loopbaanadvisering/welkom-bij-de-handreiking-over-loopbaanadvisering)

**Handreiking Skills-aanpak voor werkgeversdienstverleners**
De skills-aanpak helpt professionals in de werkgeversdienstverlening, om werkgevers nog beter te ondersteunen. Je ontdekt meer kansen voor werkgevers, werknemers en werkzoekenden.

[Naar de handreiking](https://www.samenvoordeklant.nl/publicaties/handreiking-skills-aanpak-voor-werkgeversdienstverleners)

**Welkom bij de handreiking over Basisvaardigheden op de werkvloer**
Deze handreiking is bedoeld voor publieke professionals die werkzoekenden en werkgevers begeleiden en adviseren over werk, loopbaan en scholingsmogelijkheden en andere betrokkenen zoals beleidsmedewerkers die zich bezighouden met het thema basisvaardigheden binnen de arbeidsmarktregio.

[Naar de handreiking](https://www.samenvoordeklant.nl/publicaties/handreiking-basisvaardigheden/welkom)

## Gerelateerde praktijkvoorbeelden
- [Leerwerktraject installatietechniek: brug tussen onbenut talent en werkgevers ](https://www.samenvoordeklant.nl/praktijkvoorbeelden/leerwerktraject-installatietechniek-brug-tussen-onbenut-talent-en-werkgevers) — 09 april 2026
- [Betere basisvaardigheden op de werkvloer, daar heeft iedereen profijt van](https://www.samenvoordeklant.nl/praktijkvoorbeelden/betere-basisvaardigheden-op-de-werkvloer-daar-heeft-iedereen-profijt-van) — 24 november 2025

[Meer praktijkvoorbeelden](https://www.samenvoordeklant.nl/praktijkvoorbeelden)

## Gerelateerd nieuws
- [Kamerbrieven 'Talentstrategie' en 'De toekomst van Leven Lang Ontwikkelen'](https://www.samenvoordeklant.nl/nieuws/kamerbrieven-talentstrategie-en-de-toekomst-van-leven-lang-ontwikkelen) — 13 augustus 2026
- [Zet werkgevers in de actiestand bij basisvaardigheden!](https://www.samenvoordeklant.nl/nieuws/zet-werkgevers-de-actiestand-bij-basisvaardigheden) — 25 maart 2026

[Meer nieuws](https://www.samenvoordeklant.nl/nieuws)

## Downloads
- [Inspiratiekaart bij- en omscholing via het mbo voor kansrijke beroepen, maart 2022](https://www.samenvoordeklant.nl/sites/default/files/bestandsbijlage/inspiratiekaart-bij-en-omscholing-via-mbo-maart-2022.pdf)
- [Lessons Learned - analyse praktijkverhalen Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt (november 2022)](https://www.samenvoordeklant.nl/sites/default/files/bestandsbijlage/Programmaraad_Lesson_Learned_Aansluiting_onderwijs_en_arbeidsmarkt.pdf)

## Relevante links en documenten
- [Nieuwbrief LLO-collectief](https://llo-collectief.nl/nieuws/)
- [Rapport: Inzichten uit het veld van Leven Lang Ontwikkelen, september 2025 (KplusV)](https://www.ser.nl/-/media/ser/downloads/thema/llo/inzichten-uit-het-veld-van-llo.pdf)
- [Kamerbrief over slim investeren in leven lang ontwikkelen, 22 november 2024](https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2024/11/22/kamerbrief-slim-investeren-in-leven-lang-ontwikkelen)
- [Kennisdocument SER ‘De oriëntatiefase als springplank’](https://www.ser.nl/nl/Publicaties/llo-orientatie-publicatie)
- [Overzicht kansrijke beroepen (UWV)](https://www.werk.nl/arbeidsmarktinformatie/kansen-arbeidsmarkt/kansrijke-beroepen)
- [Webinar: Anders kijken naar talenten en kansen in de IT](https://www.samenvoordeklant.nl/nieuws/anders-kijken-naar-talenten-en-kansen-de-it)
- [Kennispunt MBO Leven Lang Ontwikkelen](https://levenlangontwikkelen.nl/)

## Gerelateerde bijeenkomsten
- [Online kennissessie Leeroverzicht.nl](https://www.samenvoordeklant.nl/agenda/online-kennissessie-leeroverzichtnl)

## Wijzigingsgeschiedenis van deze pagina

- 08-08-2022 — Onderwerp aangemaakt