#durftevragen: ‘Hoe vind jij dat we het samen doen?’

Leren van en met cliënten

‘Als professionals zoals arbeidscoaches en klantmanagers al feedback vragen op hun manier van werken, doen ze dit nu nog vaak bij hun collega’s, in de vorm van intervisie. Leren van en met cliënten zelf gebeurt relatief weinig’, vervolgt Van Hal. 

‘Toch is dit belangrijk. Je gunt iemand niet alleen een waardige plek op de arbeidsmarkt, maar ook een passende route daarnaartoe. Een voorwaarde hiervoor is dat cliënt en professional samen de regie voeren. Maar dat de professional de cliënt ook in staat stelt en het vertrouwen geeft om zelf de regie te nemen is niet vanzelfsprekend, gegeven de situatie waarin ze zich samen bevinden’ 

Ongelijke machtsverhouding

Dat komt doordat er per definitie sprake is van een ongelijke machtsverhouding, legt Lengkeek uit. ‘De professional moet de cliënt beoordelen: heeft die recht op ondersteuning? Komt de cliënt zijn plichten na? En andersom weet de cliënt: mijn inkomen en ondersteuning hangt af van het oordeel van deze persoon.

‘Samen reflecteren helpt deze kloof te overbruggen. En het biedt de professional handvatten voor een passend traject. Want nergens in de wet staat beschreven wat goed is voor een cliënt; die biedt slechts kaders. Dat vraagt nogal wat afwegingen van een professional.’

Samenleergesprek

De onderzoekers spreken dan ook liever niet van een feedbackgesprek tussen professional en cliënt, maar van een samenleergesprek. ‘Feedback geven suggereert een gever en een ontvanger. Maar het moet een gesprek zijn waarin gelijkwaardige inbreng van cliënt en professional mogelijk is’, verklaart Van Hal. 

In een samenleergesprek bespreken cliënt en professional hun relatie op 3 dimensies:

1. De persoonlijke verbinding (Voelt de ander zich gezien en gehoord? In hoeverre voelt iemand ruimte om open te zijn?) 
2. De aanpak (Past die bij de ander? En beslissen jullie daar ook echt samen over?)
3. Het resultaat (Vindt de ander de doelen die jullie samen hebben gesteld nog haalbaar? Wat levert de samenwerking de ander tot nog toe op?) 

‘Ga geen vragenlijst afvinken’, waarschuwt Van Hal, ‘en pas op dat je niet afglijdt naar inhoud. Anders wordt het alsnog een regulier begeleidingsgesprek. Het is een reflectief gesprek waarin jullie ervaringen en behoeften ten aanzien van de samenwerking bespreken. Je zoomt als het ware samen uit.’ 

Een dankbaar podium

‘In ons onderzoek spraken we cliënten die het nut van zo’n gesprek niet inzagen. Of het ongemakkelijk vonden’, vertelt Lengkeek. ‘Bijvoorbeeld omdat ze niet zo talig zijn of een licht verstandelijke beperking hebben. ‘Er waren ook professionals dat in eerste instantie betwijfelden of een dergelijk gesprek wel aansluit bij de mensen met wie zij werken’, vult Van Hal aan. ‘Maar uiteindelijk vindt iedereen wat van de samenwerking. Door vragen te stellen die aansluiten bij de ander, biedt de professional hen gelegenheid om dat te uiten.’

‘Schrijf op wat je hoort, en kom erop terug in een volgend gesprek. Neem opmerkingen waar collega’s ook iets aan hebben mee naar je teamoverleg en vertel dat ook aan je cliënt. Zo erken je niet alleen dat je geluisterd hebt, maar toon je ook dat je ook echt wat met de inbreng doet’, tipt Van Hal. 

Systematisch bespreken

‘Voorkom dat het blijft bij een goed voornemen of een eenmalige evaluatie: voer in dat je, afhankelijk van de duur van het traject, altijd 1 of meer samenleergesprekken inplant. Kondig dit aan het begin van het traject al aan. Dit geeft de cliënt de kans om er vooraf over na te denken.’ 

Samenleergesprekken integreren in een begeleidingstraject is een investering, erkennen de onderzoekers. Maar wel een die loont, verwacht Lengkeek: ‘Meer begrip voor elkaar tijdens een traject draagt bij aan een effectieve samenwerking.’

Relevante links en documenten

• Handleiding Samenleergesprek
• Animatievideo Samenleergesprek
• Gesprekskaarten Samenleergesprek