Kennis over neurodiversiteit biedt kansen

Gepubliceerd op 16 december 2024

Mensen met een neurodivergent brein hebben fundamenteel andere voorwaarden nodig om goed te functioneren. Loopbaancoaches Saskia van der Heijden en Joyce Kool vertellen hoe professionals en werkgevers kennis over neurodiversiteit kunnen benutten voor duurzame inzetbaarheid.

Neurodivergentie brengt kwaliteiten en talenten met zich mee, maar er kunnen ook uitdagingen zijn. Van der Heijden: 'Het kan met een neurodivergent brein lastiger zijn om in zomaar een willekeurige omgeving te functioneren. Dat heeft gevolgen, maar kennis over neurodiversiteit biedt kansen.'

Neurodivers: neurotypisch en neurodivergent

Er is niet 1 juiste manier om te denken, leren en handelen. Mensen ervaren de wereld om hen heen op veel verschillende manieren en gaan er verschillend mee om. Van der Heijden: 'Alle hersenen werken verschillend. Sommige mensen zijn creatief, andere zijn beter in regels en details. Deze verschillen duiden we aan met de overkoepelende term neurodiversiteit.'

Onder de term neurodiversiteit vallen 2 groepen; ongeveer 80 procent van de mensen heeft een neurotypisch brein. De andere 20 procent heeft een neurodivergent brein. Kool: 'De term neurodivergentie gaat over mensen met ASS, ADD en ADHD, dyslexie, dyscalculie, dyspraxie, hoogbegaafdheid en hooggevoeligheid. Ook binnen die groepen zijn er verschillen. Niet iedere persoon met autisme of ADHD is hetzelfde. Wij zeggen; ken je 1 persoon met autisme, dan ken je 1 persoon met autisme. Pas op met generaliseren. Maar, er zijn wel degelijk tendensen binnen de groepen.'

Joyce Kool (l.) en Saskia van der Heijden
Joyce Kool (l.) en Saskia van der Heijden

Van moeite met plannen tot stressklachten

Kool en Van der Heijden zijn beide ervaringsdeskundig. Van der Heijden heeft ADD en Kool is hoog gevoelig. Van der Heijden: 'Ik heb moeite met plannen en organiseren, taken afronden, mijn aandacht ergens bij houden. Dat kan soms frustrerend zijn, maar ik kan ermee omgaan.'

Neurodivergentie kan samengaan met psychische klachten zoals depressie, angst, dwang en burn-out. Kool: 'Overprikkeling door sensorische gevoeligheid, vermoeidheid, stress- en overspanningsklachten bijvoorbeeld, kunnen te maken hebben met een neurodivergent brein. Mensen lopen daar tegenaan, maar weten lang niet altijd waar die klachten vandaan komen. Als ze het wel weten, dan kunnen werknemer en werkgever erover in gesprek. Je kunt dan samen kijken of en welke aanpassingen er mogelijk zijn.'  

Oorzaken van stress herkennen bij neurodivergentie

  • Wat komt door een andere manier van informatie verwerken? 
  • Wat komt door een gebrek aan overzicht? 
  • Wat komt door de interactie met collega’s?
  • Wat komt door een grote prikkelgevoeligheid? 
  • Wat komt door moeite met plannen en organiseren?

Het belang van openheid en veiligheid

Voor werknemers met een neurodivergent brein zijn openheid en veiligheid in organisaties van cruciaal belang. Soms hebben ze zich al jaren proberen aan te passen aan de norm van anderen.

Van der Heijden: 'Aanpassen kost ontzettend veel energie. Het gaat gepaard met schaamte en stigma, ook zelfstigma. Bijvoorbeeld dag in dag uit proberen te camoufleren waar je moeite mee hebt, en er keihard aan werken om te functioneren zoals de rest. Of jezelf censureren, omdat je anders buiten de boot valt. Als je dat jarenlang gedaan hebt, weet je eigenlijk niet meer wie jij zelf écht bent. Het is een ingrijpend proces om het masker af te leren zetten. Veiligheid is daar een belangrijke voorwaarde voor.'

Weten wat neurodivergentie betekent

Ook in de begeleiding naar werk, loopbaancoaching en jobcoaching is veiligheid van cruciaal belang. Van der Heijden: 'Het is nuttig als professionals zoals wij weten wat neurodivergentie voor mensen betekent, zodat we onze aanpak daarop aan kunnen passen.'

Rekening houden met neurodivergentie vraagt altijd om maatwerk. Van der Heijden: 'Een cliënt doet bijvoorbeeld niet enthousiast, maar ís dat mogelijk wel. Hij communiceert alleen anders. Een ander vergeet een afspraak, of komt te laat. Hoe reageer je daarop? Je zou kunnen twijfelen aan iemands motivatie, of weet je dat je cliënt ad(h)d heeft - en daardoor een andere tijdsbeleving? Als je flexibel bent in je aanpak, kan je echt bespreekbaar maken wat de cliënt nodig heeft.'

De voordelen van neurodiversiteit op het werk

  • 30% beter teamwork 
  • talenten worden benut 
  • productiviteit neemt toe 
  • minder verloop van medewerkers 
  • meer innovatie 
  • meer creatieve oplossingen

Meer ruimte voor eigen randvoorwaarden

Kool en Van der Heijden pleiten voor meer ruimte voor werknemers om op hun eigen manier te kunnen werken. Van der Heijden: 'Werkgevers kunnen mensen die ruimte geven. Het belangrijkste daarbij is weer die veilige bedding binnen de organisatie. Dat je niet hoeft te werken zoals anderen, maar dat je kan aangeven wat jij nodig hebt. Niet iedereen kan altijd maar aanstaan, bijvoorbeeld. Dan is de vraag; waar en hoe kan jij even uit?'

Mensen met een neurodivergent brein hebben specifieke randvoorwaarden, maar ook unieke talenten. Kool: 'Alleen als je oog hebt voor de voorwaarden waaronder mensen floreren, kun je gebruikmaken van hun talenten.'

Tips

  • Maak tijd en ruimte om specifieke randvoorwaarden te ontdekken en geef vrijheid in de manier van werken. Bijvoorbeeld: mogelijkheden om regelmatig korte pauzes te nemen, een aangepast werktempo aan te houden, flexibele werktijden af te spreken, te mailen in plaats van te bellen of de vrijdagmiddagborrel over te slaan. 
  • Bied desgewenst een prikkelarme werkomgeving waar licht en geluid aangepast kunnen worden.
  • Zorg voor duidelijke communicatie en expliciete, heldere verwachtingen en afspraken.
  • Deel kennis over neurodiversiteit binnen de organisatie en praat met elkaar over onderlinge verschillen in talent en randvoorwaarden. Zorg voor bewustwording bij collega’s door bijvoorbeeld een training aan te bieden.
  • Vorm functies naar (de sterkte punten en talenten van) de persoon. Vraag niet (onbewust) van mensen om zich aan te passen.
  • Faciliteer coaching, feedback of stel een mentor aan voor bijvoorbeeld het omgaan met faalangst.
  • Zet ervaringsdeskundigen in voor (h)erkenning, praktische tips en inspiratie over bijvoorbeeld hulpbronnen. Dit helpt zelfstigma verminderen en kan het zelfvertrouwen vergroten.