Zo biedt een voorschakeltraject kansen voor werkgevers én werknemers

Gepubliceerd op 10 juli 2024

Perspectief op loopbaan in de kinderopvang voor Oekraïners

In Zwolle volgden 16 vrouwen uit Oekraïne eind 2023 een voorschakeltraject in de kinderopvang. Naast hun werk op een Oekraïense basisschool, werkten ze een dag per week als groepshulp op de buitenschoolse opvang (bso) en kregen ze scholing. Matthias van den Brandhof en Iris Ubink vertellen over de opzet van het voorschakeltraject en de ervaringen van de deelnemers en werkgevers. Ze bespreken ook de toekomstplannen, zoals aansluiting op het Ontwikkelpad kinderopvang, waaraan momenteel hard wordt gewerkt.

In de regio Zwolle werken onderwijsinstellingen, de overheid en werkgevers samen aan een evenwichtige arbeidsmarkt binnen de Human Capital Agenda. Matthias is als onafhankelijk strategisch adviseur nauw bij deze initiatieven betrokken. Hij vertelt dat in 2021 de sectortafel Kind en Educatie werd opgericht om tekorten in deze sector aan te pakken. ‘Vooral in de kinderopvang bleek er nog weinig te worden gedaan om extra personeel aan te trekken. Toen de oorlog in Oekraïne uitbrak en we vluchtelingen verwachtten, ontstond al snel het idee om iets voor elkaar te betekenen.’

Het ontwikkelpad met Mirjam

Kansen en uitdagingen

Begin 2023 startte Iris, destijds als masterstudent en later als projectleider, met een vooronderzoek. ‘Het idee was een gezamenlijk voortraject op te zetten waarmee Oekraïense vrouwen ervaring kunnen opdoen in de kinderopvang. Daarvoor ben ik in gesprek gegaan met gemeenten, kinderopvangorganisaties en onderwijsinstellingen in de regio. Dankzij de Human Capital Agenda waren de lijnen kort,’ vertelt Iris.

De betrokken partijen reageerden positief, al zagen ze vooral op het gebied van taal de nodige uitdagingen. Kort daarna ontstond contact met de directeuren van twee Oekraïense scholen. Matthias: ‘Deze scholen sluiten in juli 2024. Daardoor verliezen de Oekraïense medewerkers hun baan, juist nu ze meer gewend raken aan de Nederlandse cultuur en hier ervaring opdoen. Maar liefst 16 van deze medewerkers bleken interesse te hebben in het voortraject in de kinderopvangsector. Bovendien hadden zij een pedagogische achtergrond en al veel ervaring met het werken met kinderen.’

Het is fantastisch dat we deze vrouwen dankzij het voortraject perspectief kunnen bieden. Hun leven in Oekraïne staat stil, en ze willen zich dolgraag verder ontwikkelen.

Iris Ubink

Intensief en waardevol traject

In november en december 2023 volgden de vrouwen, naast hun reguliere baan, een intensief traject van zes weken. Ze werkten één dag per week als groepshulp op een buitenschoolse opvang (bso) locatie, kregen scholing over de Nederlandse kinderopvang en pedagogiek, en volgden Nederlandse les. Ook wisselden ze ervaringen uit tijdens intervisiemomenten. Op de bso kregen de vrouwen begeleiding van een buddy, een pedagogisch medewerker die hen op weg hielp, uitleg gaf en vragen beantwoordde.

Iris bezocht alle locaties en sprak met de deelnemers, begeleiders en werkgevers. ‘Het viel me op dat de kinderen al snel contact zochten met de vrouwen, ondanks dat ze elkaars taal niet spraken’, merkt ze op. ‘De vrouwen ondersteunden bij activiteiten, draaiden mee in dagelijkse werkzaamheden als opruimen en schoonmaken en waren betrokken bij vrijspel en buitenspelen. Sommigen gaven zelf een les of organiseerden activiteiten, bijvoorbeeld over muziek of eten in Oekraïne. Het was prachtig om te zien hoe ze de kinderen kennis lieten maken met een andere cultuur en hun blik verbreedden.’

Investeren in taallessen

‘Zoals verwacht was de taal de grootste uitdaging’, vertelt Iris. ‘Zowel de deelnemers als de docenten en werkgevers vonden dit lastig, maar iedereen was welwillend. De praktijkbegeleiders merkten dat hoe beter de vrouwen Engels of Nederlands spraken, hoe beter de communicatie en initiatieven waren. Daarnaast kwamen ze met online vertaaltools en gebaren ook een heel eind.’

Investeren in de taalvaardigheid van deze doelgroep is wel essentieel, juist omdat het gaat om werk met kinderen, benadrukt Matthias. ‘We zijn met de gemeentes aan de slag gegaan om dit te regelen. Lastig punt was: wie gaat het taalgedeelte betalen? Het hoort niet bij het programma, maar we willen taal wel graag als groep aanpakken. De budgetten worden echter per gemeente verdeeld, terwijl de vrouwen in verschillende gemeenten wonen. Gelukkig is het inmiddels gelukt om met de gemeenten een taaltraject op te zetten van twee dagdelen per week.’

Het voortraject heeft laten zien dat je met onderling vertrouwen en goede samenwerking op korte termijn veel kan bereiken

Matthias van den Brandhof

Maatschappelijke verantwoordelijkheid

Matthias is blij met de inzet van de scholen en kinderopvangorganisaties. ‘Ik ben onder de indruk van de maatschappelijke verantwoordelijkheid die werd gevoeld en gepakt. Ondanks dat dit een nieuw traject was en nog volop in ontwikkeling, was iedereen meedenkend en behulpzaam. De praktijkbegeleiders gaven zelfs aan dat een nieuwe soortgelijke groep zeker welkom zou zijn.’

Ook Iris kijkt positief terug op het voortraject. ‘Het is fantastisch dat we deze vrouwen dankzij het voortraject perspectief kunnen bieden. Hun leven in Oekraïne staat stil, en ze willen zich dolgraag verder ontwikkelen. Toen we hen vroegen wat zij daarvoor nodig hebben gaven ze unaniem aan: intensief de Nederlandse taal leren. Je merkt aan alles dat ze volop bezig zijn met hun toekomst hier. Ook vond ik het mooi om te merken dat er echt een band is ontstaan tussen de docenten en de vrouwen. Er was veel dankbaarheid en na afloop werden er cadeautjes uitgedeeld en knuffels gegeven.’

Tips en aanbevelingen

  • Investeer in de taalvaardigheid van deelnemers die de Nederlandse taal niet beheersen; dit is een vereiste voor werken met kinderen.
  • Zoek samenwerking met bestaande netwerken van onderwijsinstellingen, overheidsorganisaties en werkgevers. 
  • Laat je niet te snel afschrikken door mogelijke struikelblokken, bijvoorbeeld op gebied van financiën. Ga het gesprek aan en zoek gezamenlijk naar mogelijkheden.
  • Een dergelijk traject kost werkgevers bovenformatieve middelen en tijd. Het helpt als maatschappelijke verantwoordelijkheid gevoeld wordt; samen kom je verder!
  • Wees transparant en duidelijk richting werkgevers en deelnemers over verwachtingen en mogelijkheden. 
  • Ga in gesprek met deelnemers: wat denken zij nodig te hebben om zich verder te ontwikkelen? En zorg voor een goede evaluatie met alle betrokkenen: wat ging goed, welke lastigheden waren er?
  • Werken als groepshulp gebeurt vaak parttime, waardoor mensen niet genoeg verdienen om van te leven. Een tweede baan is dan vaak nodig. Hoe kunnen we dit verbeteren? We moeten zorgen dat deze functie aantrekkelijk is voor zowel werknemers als werkgevers, ook om op lange termijn personeel te behouden.
  • Door personeelstekorten moeten we creatief zijn en kijken naar doelgroepen die we mogelijk over het hoofd zien vanwege taalbarrières. Hoe kunnen we deze mensen toch inzetten in verschillende sectoren?
  • Veel doelgroepen hebben een hoger opleidingsniveau dan waarop ze in Nederland worden ingezet, vooral vanwege hun beperkte taalvaardigheid. We kunnen hun potentieel beter benutten door niet alleen naar taal te kijken, maar ook naar scholing en ervaring.

Hoe nu verder?

Het doel van het voortraject was om de deelnemers te laten ontdekken of werken in de kinderopvang iets voor hen is. ‘Dat is gelukt’, zegt Matthias. ‘We zijn nu bezig met het vervolgproces voor deze groep. Aangezien nagenoeg alle vrouwen door willen in de kinderopvang, zou het Ontwikkelpad kinderopvang een mooi vervolg zijn. Daarbij kunnen ze eerst beginnen als groepshulp en zich ontwikkelen tot pedagogisch medewerker.’

Als eerste stap richting het Ontwikkelpad onderzoekt Iris nu wat de mogelijkheden zijn van praktijkverklaringen, gecombineerd met het taalniveau van de vrouwen. Ook is ze in gesprek met kinderopvangorganisaties voor stage- en werkplekken. ‘De betrokken organisaties zijn meedenkend en dat is fijn. We vragen immers om een langdurig commitment, want we vinden het belangrijk om de vrouwen een duurzaam perspectief te bieden in hun loopbaan.’

Matthias: ‘Het gaat erom dat we als betrokken partijen een gezamenlijk gevoel van maatschappelijke verantwoordelijkheid hebben en, naast de betaalbaarheid, het maatschappelijk belang boven het eigen belang stellen. Het voortraject heeft laten zien dat je met onderling vertrouwen en goede samenwerking op korte termijn veel kan bereiken. Dat stemt ons hoopvol!’