Psychische aandoening en werk

De overgrote meerderheid van mensen met psychische aandoeningen willen gewoon meedoen en werken. Maar toch vallen zij vaak buiten het arbeidsproces. Dat is een groot verlies: voor de betrokkene zelf, maar ook voor de maatschappij. Door beter met elkaar samen te werken kunnen professionals uit de GGZ en hun Werk & Inkomen-collega’s van UWV en gemeenten grote stappen zetten op weg naar een inclusieve arbeidsmarkt en tot een integrale aanpak komen waarin behandelplan en re-integratieplan op elkaar zijn afgestemd.

Aandoening en werk

Ruim 40% van de Nederlanders krijgt op enig moment in hun leven te maken met een psychische aandoening, in lichter of zwaardere mate. Zo’n aandoening is een belangrijke oorzaak voor ziekte, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid. Mensen willen vaak wel werken, maar stuiten op barrières, niet in het minst door het stigma dat nog steeds op psychische kwetsbaarheid rust, en dat soms wordt verinnerlijkt tot een zelfstigma. Nog veel te vaak wordt het hebben van een psychische aandoening gelijk gesteld aan niet kunnen werken. Of alleen simpel werk aankunnen. Ten onrechte. Over het algemeen kunnen en willen veel mensen met psychische aandoeningen werken. Wel is het belangrijk daarbij de juiste omstandigheden te creëren, zodat werk en herstel hand in hand kunnen gaan.

Over het algemeen geldt: werk laat psychische klachten afnemen, terwijl werkloosheid of inactiviteit ze juist versterkt. Werk heeft een positief effect omdat het structuur biedt, voor sociale contacten zorgt en bijdraagt aan het gevoel van eigenwaarde. Het is aangetoond dat langdurig aan de kant van samenleving en arbeidsmarkt staan een gevolg, maar ook een oorzaak van psychische barrières kan zijn. Het is belangrijk om te voorkomen dat lichte problemen verergeren door langdurige werkloosheid of uitkeringsafhankelijkheid. Zeker een combinatie van problemen op verschillende terreinen, zoals financiën, opvoeding en huisvesting, kan leiden tot bijkomende psychische problemen.

Samenwerking en kennis

Betere samenwerking tussen Werk & Inkomen en GGZ is nodig Een belangrijke voorwaarde daarvoor is het ontwikkelen en beschikbaar maken van kennis. Er is al veel kennis opgebouwd, maar niet iedereen heeft daar makkelijk toegang toe. De kennis is vaak gefragmenteerd, binnen deeldomeinen, en weinig integraal (werk en behandeling). Veel wetenschappelijke kennis is niet doorvertaald naar de praktijk en beschikbaar gemaakt voor de professionals op de werkvloer. De routekaart psychische aandoeningen en werk wil professionals helpen door hen toegang te geven tot kennis, over de grenzen van de domeinen heen.

Ondersteuning vanuit de Programmaraad

De Programmaraad en GGZ Nederland willen meer aandacht voor de re-integratie van mensen met een psychische aandoening. De Routekaart  psychische aandoeningen en werk (pdf, 1.41 MB) is daarin een belangrijk instrument. Het is één van de uitkomsten van de regionale werkateliers psychische kwetsbaarheid, die van mei 2016 tot april 2017 in bijna alle arbeidsmarktregio’s zijn gehouden: interactieve bijeenkomsten waar professionals van GGZ, UWV en gemeenten kennismaakten, elkaar leerden kennen en kennis uitwisselden over bewezen effectieve methoden om mensen te laten participeren. De ervaringen uit de werkateliers zijn neergelegd in het rapport ‘Samen werken aan werk. Psychische aandoeningen en werk: wat we weten, wat we kunnen doen’. Op de Landelijke informatiemiddag ‘Impuls regionale samenwerking GGZ en Werk & Inkomen’ op 12 april kwamen enkele honderden betrokkenen bij elkaar om over de resultaten te spreken, en om vervolgplannen te maken. Daar werd onder meer de financiele impuls van Euro 3,5 miljoen toegelicht die het ministerie van SZW de komende twee jaar geeft aan de regionale samenwerking tussen Werk & Inkomen en GGZ. De Programmaraad heeft een helpdesk opgezet voor vragen over samenwerking en financiële impuls: helpdesk.impuls@samenvoordeklant.nl (tot eind 2017 beschikbaar). Ook werd de App Many gepresenteerd, waarmee professionals vragen aan elkaar kunnen stellen en informatie kunnen uitwisselen. De app is te vinden in iTunes, Google Play en Windows Phone. Handige documenten voor het gebruik van Many: Wat is Many inclusief de regio codes en categoriën? (pdf, 239 kB) en Hoe plaats ik een bericht in Many? (pdf, 422 kB). Natuurlijk is er veel meer relevante informatie beschikbaar, zoals de Divosa-werkwijzer en Mensen-met-mogelijkheden. Veel meer links naar informatie zijn beschikbaar in de Routekaart psychische aandoeningen en werk.