Impressieverslag Platform Arbeidsmarkt - 12 juni 2025

Uitgelezen kans voor toenadering

Het kraakt en piept in het onderwijs. Zo is er momenteel behoefte aan 11.000 leraren op de basisscholen en 5.000 in het voortgezet onderwijs. Daarom zijn recent onderwijsregio’s voor de eigen personeelsaanpak geformeerd; in totaal 50.

Deze ontwikkeling biedt een uitgelezen kans voor toenadering tussen de onderwijssector en de arbeidsmarktregio’s, die elkaar nu nog niet altijd goed weten te vinden. Dat kan natuurlijk via de werkgeversbenadering, aldus Tanja Willemsen. Maar volgens haar liggen er ook mooie mogelijkheden aan de kant van strategie en tactiek.

Tanja is een levend bewijs van de verbinding tussen beide werelden. Zij is voormalig programmamanager van de Programmaraad Regionale Arbeidsmarkt (met ingang van 2025 opgegaan in het Landelijk Ondersteuningsteam). Sinds medio 2024 is ze programmamanager voor de onderwijsregio’s en de partnersamenwerking bij de Realisatie-Eenheid van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Landelijk dekkend netwerk

De Realisatie-Eenheid heeft een duidelijke opdracht meegekregen: werk aan een personeelsaanpak door middel van een goed functionerend netwerk van onderwijsregio’s. Tanja: “Vanaf begin 2024 zijn deze regio’s gestart en sinds dit jaar is er een landelijk dekkend netwerk.”

De missie van de onderwijsregio’s is: bijdragen aan voldoende en (blijvend) goed opgeleide leraren, schoolleiders en onderwijsondersteunend personeel, om continuïteit in het onderwijs te kunnen bieden. Tanja: “Hiervoor is een goed functionerende regionale arbeidsmarkt in het onderwijs nodig.”

Het betekent dat alle betrokken partijen in de onderwijssector zoals scholen (werkgevers), vakbonden en opleiders hun verantwoordelijkheid nemen. Vanuit een lerende aanpak werken zij samen bij het werven, matchen, opleiden, behouden en professionaliseren. Dat gebeurt binnen de onderwijsregio, tussen onderwijsregio’s en op landelijk niveau. 

Kanssector in landelijke meerjarenagenda

Voor de arbeidsmarktregio’s is de uitdaging om hierbij aan te haken. Er zijn al enkele lijnen met de hervorming arbeidsmarktinfrastructuur, vertelt Tanja. “Voor de onderwijsregio’s geldt vanaf 2026 een vierjarige regeling. Dat sluit aan bij de regionale meerjarenagenda’s. Het onderwijs is als een kanssector opgenomen in de landelijke meerjarenagenda.” Ook is het mbo namens het hele onderwijs partner in het Regionaal Beraad. “Dat is voor het mbo best ingewikkeld.”

Op tactisch en operationeel niveau kan de verbinding worden gelegd in het Werkcentrum; via ‘van werkloosheid naar werk’ en ‘van werk naar werk’. Tanja wijst op een ontbrekende schakel: is het onderwijs als branche vertegenwoordigd in een Human capital agenda of een regionale structuur? “Op een aantal sectortafels is dat wel georganiseerd, maar niet overal. Dit kan ook een haakje zijn om een verbinding te leggen.” Verder goed om te weten: de onderwijssector is betrokken is bij een aantal Regio Deals.

Vier activiteiten voor verbinding

De Realisatie-Eenheid van OCW organiseert verschillende activiteiten om onderwijs- en arbeidsmarktregio’s nader tot elkaar te brengen: 

• In zes regio’s zijn bestuurlijke gesprekken gevoerd met de wethouders Arbeidsmarkt en Onderwijs (soms ondergebracht in één portefeuille) en de onderwijsbestuurders. Het gaat om Almere, Den Haag, Goes, Groningen, Utrecht en Zwolle. Een belangrijke vraag was of de onderwijswethouder de personeelsproblematiek ook benoemt bij zijn collega. Is er vanuit de maatschappelijke opgave om te zorgen voor goed onderwijs een verbinding te leggen binnen de gemeente? Een deelnemer is benieuwd waarom de wethouders Economie er niet bij waren. Daarvan is vooral om pragmatische redenen afgezien, reageert Tanja.
• Momenteel wordt de samenwerking tussen onderwijs- en arbeidsmarktregio’s verkend. In zes regio’s worden ervaringen opgehaald: Amsterdam, Groningen, Noord-Holland Noord, Utrecht, Zeeland en Zwolle. Dit duurt tot het eind van het jaar, zegt Tanja. “Deze aanpak is vooral gericht op het tactische en operationele niveau, zoals leren kennen van de wederzijdse dienstverlening van onder andere de Werkcentra en de regionale onderwijsloketten.”
• Ontwikkelpaden Onderwijs bieden eveneens een aangrijpingspunt voor verbinding. De werkgeversorganisaties en vakbonden werken op het ogenblik een aantal paden uit. In het najaar volgen er pilots in drie arbeidsmarktregio’s. Op 10 september wordt een webinar georganiseerd, een uitnodiging volgt nog.
• Het ministerie van OCW heeft de landelijke arbeidsmarktcampagne Werken met de Toekomst gelanceerd. Tanja: “Mensen die hierdoor geïnspireerd zijn geraakt, zullen ook binnenlopen bij het Werkcentrum. Weet je dan de verbinding te leggen met de regionale onderwijsloketten in de onderwijsregio’s?”

Stimuleren van jobcreatie

Een vraag van een deelnemer: de autonomie van de docent in het onderwijsproces is een van de grootste belemmeringen voor samenwerking. Hoe zorg je ervoor dat de docent mede-eigenaar wordt van de personeelsproblematiek?

Een terechte opmerking, antwoordt Tanja. “Aan dit issue wordt gewerkt binnen de onderwijssector zelf: hoe ga je om met het werven van mensen van buitenaf en het anders organiseren van werk, bijvoorbeeld met jobcreatie? De sector heeft kwaliteit hoog in het vaandel staan, en stelt zich niet gemakkelijk open voor personeel van buiten de sector. Het is zeker een ambitie om jobcreatie te stimuleren.”

Meer weten?

Op de site Onderwijsregio.nl kun je veel informatie vinden. Of neem contact op met de Realisatie-Eenheid via het contactformulier.

Drie miljoen mensen

Hoe leggen we de verbinding tussen de nieuwe Werkcentra en het thema van basisvaardigheden in combinatie met een leven lang ontwikkelen (LLO)? Daarover vertelt Ester van der Wiel, manager werkgeversaanpak bij Stichting Lezen en Schrijven. “Mijn verhaal gaat over de doelgroep van werkzoekenden en van mensen die vallen onder de ‘van werk naar werk’ dienstverlening.”

Laaggeletterdheid is een term voor mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen, zegt Ester. “We noemen het: moeite hebben met basisvaardigheden.” Dit geldt voor ongeveer drie miljoen Nederlanders van 16 tot en met 75 jaar. 

De totale maatschappelijke kosten van laaggeletterdheid bedragen volgens onderzoek 1,13 miljard euro per jaar. Slechts 57 procent van de mensen die moeite hebben met basisvaardigheden, heeft een betaalde baan.

Ondersteuning door Stichting Lezen en Schrijven

De stichting die in 2004 is opgericht door prinses Laurentien, voert tegenwoordig een landelijk ondersteuningsprogramma uit in opdracht van het ministerie van OCW. “Wij ondersteunen alle arbeidsmarktregio’s en dan met name gemeenten om de aanpak van laaggeletterdheid verder te ontwikkelen.”

Ook heeft Stichting Lezen en Schrijven een werkgeversaanpak in zo’n 12 branches en sectoren en bij meer dan 100 werkgevers per jaar. De stichting is verder actief in onder meer het programma Leercultuur van het ministerie van SZW. “Mogelijk ken je de campagne Vandaag gedaan, vandaag geleerd.” Deze campagne richt zich op het bevorderen van een sterke leercultuur op de werkvloer in verband met LLO.

Onderwerp in regionaal dienstverleningspakket

Stichting Lezen en Schrijven werkte de afgelopen jaren samen met de Leerwerkloketten. Door de komst van de Werkcentra is een nieuwe situatie ontstaan, aldus Ester. “Het is niet vanzelfsprekend dat het thema laaggeletterdheid op de regionale agenda staat. Daarover voeren we het gesprek op regionaal en landelijk niveau.”

Zorg ervoor dat de kennis over dit thema op orde is binnen de arbeidsmarktregio, raadt Ester aan. “Het is belangrijk om een band te hebben met het taalnetwerk in je regio.” Verder is het zaak dat het Werkcentrum toegankelijk is voor laaggeletterden en duidelijk communiceert. “Is de website van het Werkcentrum goed te begrijpen? Zet je ook ervaringsdeskundigen in om teksten te testen?” 

Stichting Lezen en Schrijven heeft adviseurs in elke arbeidsmarktregio. Zij hebben vooral contact met publieke professionals op het terrein van volwasseneneducatie. “Daarom hou ik intern het verhaal: zoek ook contact met de professionals die betrokken zijn bij het Werkcentrum. Wij proberen actief te zorgen voor deze verbinding. Dat kunnen jullie zelf natuurlijk ook doen.” 

Aanhaken bij LLO Collectieven

Ester wijst nog op de LLO Collectieven van laagopgeleiden en laaggeletterden. Twee arbeidsmarktregio’s hebben nu zo’n collectief: Twente en Zuidoost-Brabant. In het najaar komen er veel nieuwe regionale LLO Collectieven bij. 

Het ministerie van OCW stelt hiervoor meer dan 40 miljoen beschikbaar. De arbeidsmarktregio’s kunnen gebruikmaken van de subsidieregeling. Het indienen van een aanvraag kan van 15 september tot en met 31 oktober 2025.

Een mooie kans voor het Werkcentrum, merkt Ester op. “Jullie kunnen via de LLO Collectieven werktrajecten in combinatie met het opdoen van basis- en vakvaardigheden een stap verder brengen.” Naar verwachting kunnen vanaf januari 2026 18 tot 20 regio’s twee jaar lang aan de slag voor mensen met beperkte basisvaardigheden en weinig opleidingsachtergrond om hun scholingsdeelname en arbeidsparticipatie te versterken. 
Als regio geïnteresseerd om mee te doen aan de subsidieregeling? Lees dan de toelichting op de site LLO Collectief.

Meer weten?

Bekijk de themapagina Basisvaardigheden op de werkvloer. Verder vind je veel informatie en praktische handvatten in de Handreiking Basisvaardigheden voor publieke professionals.

In mei is het Landelijk Ondersteuningsteam gestart met het Leernetwerk Aanjager Basisvaardigheden Werk. Er is een online bijeenkomst op 16 september, met prof. dr. Maurice de Greef als gastspreker. Neem je (nog) niet deel aan het leernetwerk, maar ben jij wel nauw betrokken bij het thema en werkgeversdienstverlening? Stuur dan een mail aan projectleider Astrid Hoogakker, astrid.hoogakker@samenvoordeklant.nl.

Aan de slag in het Werkcentrum: aandachtspunten

Screenen en herkennen

• Herken de signalen: speelt moeite hebben met basisvaardigheden bij jouw cliënten?
• Screen met Basismeters lezen en schrijven en contextgerichte vragen.

Bespreken en doorverwijzen

• In gesprek met cliënten en hen motiveren: hoe doe je dat?
• Waar kunnen cliënten een training/cursus volgen? Hoe kunnen ze informeel leren op het werk?
• Welke methodes zijn geschikt voor de doelgroep?
• Website Ik wil leren; advies/ondersteuning bij (campagne voor) informeel leren.

Aandacht voor basisvaardigheden in het Werkcentrum

• Protocol (meldplicht) voor collega’s?
• Communiceer zelf duidelijk.
• Begrijpen onze cliënten onze communicatie?
• Testpanels met ervaringsdeskundigen.

Via werkgevers

• Maak werkgevers bewust van deze problematiek.
• Aandacht voor duurzame inzetbaarheid van personeel.
• Leven Lang Ontwikkelen: neem deel aan LLO Collectieven.

Via het Regionaal Beraad

• Zet basisvaardigheden op de agenda.
• Haak in op ontwikkeling van de nieuwe LLO Collectieven in arbeidsmarktregio’s.
• Sluit aan bij het regionaal plan Aanpak Laaggeletterdheid.
• Maak de aandacht voor basisvaardigheden onderdeel van jouw beleid.

De sessie eindigt met een overzicht van de laatste ontwikkelingen en aankomende bijeenkomsten bij diverse thema’s (zie presentatie). Programmamanager Marcelle Breemans en een aantal projectleiders van het Landelijk Ondersteuningsteam Regionale Arbeidsmarkt nemen ze in hoog tempo door. Enkele krenten uit de pap:

• Wat betreft de werkgeversdienstverlening: inmiddels hebben 16 regio’s een regionaal PPS-platform. Hierin werken UWV, gemeenten en uitzendorganisaties samen om werkzoekenden te helpen. Daarvan zijn mooie praktijkvoorbeelden. Hogeschool Rotterdam en de Universiteit Utrecht hebben in samenwerking met vier arbeidsmarktregio’s een rapport gemaakt waarin bouwstenen voor maatwerk in de werkgeversdienstverlening staan. Hierover is er een online bijeenkomst op 16 september 2025.
   
• De Werkgeverstevredenheidsmonitor 2024 ligt nog vers in het geheugen, maar inmiddels zijn de voorbereidingen voor de editie 2025 alweer gestart. De opzet komt grotendeels overeen. Er is een instructiebijeenkomst op 28 augustus. Het Landelijk Ondersteuningsteam en het ministerie van SZW verkennen wat het onderbrengen van de werkgeversdienstverlening in de Werkcentra gaat betekenen voor de inhoud van de monitor over 2026.
   
• Het ministerie van SZW publiceerde in mei een handreiking voor de SLIM scholingssubsidie in verband met de sectorale Ontwikkelpaden. Met de handreiking worden sectoren en centrumgemeenten van arbeidsmarktregio’s ondersteund bij het maken van samenwerkingsafspraken voor het indienen van een collectieve aanvraag voor de SLIM-subsidie. In juni is een Lerend Netwerk voor de Ontwikkelpaden opgericht. Verder zijn deze twee nieuwe publicaties interessant: Handreiking Loopbaanadvisering en Handreiking Basisvaardigheden.
   
• Dit jaar zijn er geen drie maar twee Praktijkdagen. Dat heeft te maken met het transitiejaar van het Landelijk Ondersteuningsteam. De Praktijkdag in het najaar vindt plaats op 13 november 2025 in Bunnik. Meld je hier aan om als eerste het programma te ontvangen. Geïnteresseerd in wat er allemaal tijdens de Praktijkdag op 3 april aan bod is gekomen? Lees de presentaties terug.